Zakres opracowania i sposób nauki

Materiał obejmuje wybrane zasady, a nie pełny katalog zasad prawa pracy.

• Notatki opracowano na podstawie dostarczonych fragmentów dotyczących: BHP, potrzeb bytowych, socjalnych i kulturalnych, kwalifikacji zawodowych, uprzywilejowania pracownika oraz zasad zbiorowego prawa pracy.
• Przy każdej zasadzie rozróżniaj: treść obowiązku, jego granice oraz możliwość dochodzenia konkretnego roszczenia.
• Źródło nie przedstawia pełnego katalogu zasad ani szerszych sporów doktrynalnych Przywołane orzeczenia omówiono wyłącznie w zakresie tez podanych w materiale; nie podano w nim ich stanów faktycznych.
• Przepisy i orzecznictwo przedstawiono według źródła; materiał nie stanowi samodzielnego potwierdzenia aktualnego stanu prawnego.

1. Bezpieczne i higieniczne warunki pracy — art. 15 k.p.

Pracodawca ma zapewniać rzeczywiste bezpieczeństwo, a nie tylko formalną zgodność z wymaganiami BHP.

• Art. 15 k.p. nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.
• Materiał łączy tę zasadę z art. 94 pkt 4 k.p., traktując bezpieczeństwo jako konkretny obowiązek pracodawcy podniesiony do rangi podstawowej zasady prawa pracy.
• SN, 19.12.1980 r., I PR 87/80: obowiązek dotyczy zapewnienia faktycznego bezpieczeństwa, a nie jedynie realizacji obowiązków wynikających z powszechnie obowiązujących zasad BHP.
• Źródło wskazuje, że niektóre prace ze swojej natury wiążą się z ryzykiem utraty zdrowia, a nawet życia; wspomina także o rekompensowaniu szkodliwości, np. dodatkami.
• Nie utożsamiaj wskazanego w źródle braku absolutnego bezpieczeństwa z dowolnością pracodawcy Z samego istnienia ryzyka lub dodatku nie wynika, że wystarcza formalne przestrzeganie wymagań.

2. Zaspokajanie potrzeb pracowników — art. 16 k.p.

Pracodawca zaspokaja potrzeby bytowe, socjalne i kulturalne stosownie do swoich możliwości i warunków.

• Art. 16 k.p. obejmuje trzy grupy potrzeb: bytowe, socjalne i kulturalne. Zakres zasady jest szerszy niż obowiązek dotyczący wyłącznie potrzeb socjalnych z art. 94 pkt 8 k.p.
• Według materiału sam art. 16 k.p. nie stanowi podstawy dochodzenia roszczeń o zaspokojenie tych potrzeb.
• Należy odróżnić tę ogólną zasadę od praw wynikających z ustawy z 4.03.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.
• Działalność socjalna w rozumieniu ustawy o ZFŚS nie jest tożsama z działalnością socjalną w prawie publicznym; może być kierowana zarówno do indywidualnego pracownika, jak i większej liczby uprawnionych.
• SN, 10.07.2014 r., II UK 472/13: odstąpienie od kryteriów socjalnych przyznawania świadczeń z Funduszu, o których mowa w art. 8 ust. 1 tej ustawy, powinno być wyjątkowe i przekonująco uzasadnione.
• Brak samodzielnego roszczenia z art. 16 k.p. nie oznacza braku praw wynikających z regulacji szczególnych

3. Ułatwianie podnoszenia kwalifikacji — art. 17 k.p.

Ułatwianie kształcenia nie jest równoznaczne z obowiązkiem finansowania wybranej przez pracownika edukacji.

• Art. 17 k.p. zobowiązuje pracodawcę do ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych.
• W źródle ułatwianie oznacza nieodmawianie bez uzasadnionych przyczyn zgody na wybraną formę kształcenia oraz tworzenie pozytywnej atmosfery wobec uczących się pracowników.
• Pracodawca może zgodzić się na kształcenie także w czasie pracy. W opisanej sytuacji sama zgoda nie oznacza obowiązku ponoszenia kosztów zdobywania wykształcenia.
• Według przedstawionego ujęcia sam art. 17 k.p. nie daje pracownikowi prawa do żądania ułatwiania podnoszenia kwalifikacji; podkreśla natomiast znaczenie kształcenia.
• SN, 1.03.2018 r., III UK 33/17: pominięcie pracownika przy typowaniu na szkolenia podnoszące kwalifikacje może stanowić naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu — art. 18³ᵇ § 1 pkt 3 k.p.
• Nie każde pominięcie przy szkoleniu jest automatycznie naruszeniem Materiał mówi o możliwości takiej kwalifikacji, a nie o bezwarunkowej regule.

4. Uprzywilejowanie pracownika — art. 18 § 1–2 k.p.

Umowa może poprawić standard ochrony pracownika, ale nie może go obniżyć względem przepisów prawa pracy.

• Art. 18 § 1 k.p. obejmuje umowy o pracę oraz inne akty, na podstawie których powstaje stosunek pracy. Ich postanowienia nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy.
• Art. 18 § 2 k.p.: postanowienie mniej korzystne jest nieważne; zamiast niego stosuje się odpowiedni przepis prawa pracy.
• Semiimperatywność oznacza jednostronnie bezwzględnie obowiązujący charakter norm: co do zasady dopuszczalne są odstępstwa wyłącznie na korzyść pracownika.
• Pojęcie przepisów prawa pracy należy rozumieć szeroko: obejmuje także układy zbiorowe pracy, porozumienia normatywne, regulaminy i statuty.
• SN, 5.10.2016 r., II PK 205/15: korzystniejsze postanowienia mogą zarówno zwiększać rozmiar uprawnień przewidzianych prawem, jak i ustanawiać świadczenia nieprzewidziane w przepisach.
• Nieważność dotyczy wadliwego postanowienia — nie należy automatycznie stwierdzać nieważności całej umowy

5. Ocena korzystności i równe traktowanie — art. 18 k.p.

Korzystność ocenia się w konkretnych okolicznościach, a naruszenie równego traktowania ma odrębny mechanizm korekty.

• SN, 26.03.2014 r., II PK 175/13: dopuszczalne jest umowne skrócenie okresu wypowiedzenia dokonywanego przez pracownika, jeśli postanowienie przejdzie ocenę w świetle art. 18 k.p.
• W przedstawionym orzeczeniu korzystność ocenia się na chwilę zawarcia umowy, nie na chwilę wypowiedzenia.
• Ocena powinna być w miarę możliwości zobiektywizowana, ale uwzględniać okoliczności sprawy, wolę pracownika, a nawet jego subiektywne przekonanie o korzystności rozwiązania.
• Źródło wskazuje, że krótszy okres wypowiedzenia dokonywanego przez pracownika jest dla niego z reguły korzystny, nie zaś korzystny w każdym przypadku.
• Art. 18 § 3 k.p.: postanowienia naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu są nieważne. Zastępują je odpowiednie przepisy prawa pracy, a gdy takich przepisów brak — odpowiednie postanowienia niemające charakteru dyskryminacyjnego.
• Nie przenoś tezy o wypowiedzeniu przez pracownika na wypowiedzenie przez pracodawcę Przytoczone rozstrzygnięcie dotyczy pierwszej sytuacji.

6. Podstawowe zasady zbiorowego prawa pracy

Materiał wyróżnia prawo do koalicji oraz partycypację.

• Prawo do koalicji: w ujęciu kodeksowym dotyczy prawa przysługującego pracownikom i pracodawcom.
• W zakresie realizowanym na podstawie ustawy z 23.05.1991 r. o związkach zawodowych prawo do koalicji wykracza — według materiału — poza podmiotowy zakres prawa pracy.
• Partycypacja: realizowana jest na podstawie licznych regulacji pozakodeksowych.
• Wskazanym przykładem jest ustawa z 7.04.2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji.
• Źródło nie podaje szczegółowego katalogu uprawnionych, trybu konsultacji ani progów stosowania przepisów Nie należy ich wyprowadzać z samego wymienienia zasad.

Art. 18 k.p. — test, skutek i zastąpienie klauzuli

Orzecznictwo przywołane w materiale — tezy do wykorzystania w kazusie

Podobne zasady — różne konsekwencje

Dwie zasady zbiorowego prawa pracy